घरजग्गा कारोबारमा सरकारले ल्यायाे नयाँ नियम । भूमि व्यवस्था, सहकारी तथा गरिबी निवारण मन्त्रालयले घरजग्गा कारोबारका लागि भूमि बजार (ल्यान्ड मार्केट) ल्याउने निर्णय लिएकाे छ। घरजग्गा कारोबारमा ठगी, अनियमिता जस्ता कार्य मौलाएको भन्दै यसलाई अन्त्य गर्नका लागि मन्त्रालयले ल्यान्ड मार्केट ल्याउन लागेको हो ।

मन्त्रालयले ल्यान्ड मार्केटको ल्याउनका लागि प्रारम्भिक गृहकार्य शुरु गरिसकेको मन्त्रालयका प्रवक्ता जनकराज जोशीले जानकारी दिए । मन्त्रालयले गठन गरेको समितिले प्रारम्भिक प्रतिवेदनसमेत बुझाइसकेको जोशीले जनाएका छन् । मन्त्रालयले जग्गा कारोबारका लागि भूमि बजारको आवश्यता रहेको भन्दै यस विषयमा अध्ययन तथा गृहकार्य शुरु गरेको छ ।

मन्त्रालयका अनुसार उक्त भूमि बजार अर्थात् ल्यान्ड मार्केटको प्रतिवेदनको पूर्णपाठ भने १५ दिनभित्र पेश गर्ने तयारी गरेको उनले जानकारी दिए ।

‘ल्यान्ड मार्केट ल्याउनका लागि हामी प्रारम्भिक चरणमा छौं । यो नीतिगतरुपमा भूमिसँग सम्बन्धित कारोबारहरू आधिकारिक र मान्यताप्राप्त संस्थामार्फत् गर्नुपर्छ भन्ने विषय नीतिगत तथा कार्यक्रममा आइसकेको छ,’ उनले भने, ‘अब भूमि नीति, ऐन र यससँग सम्बन्धित केही व्यवस्थाहरू गर्नुपर्छ भन्ने विषयमा छलफल भइसकेको छ ।’

साथै, यसलाई कार्यान्वयन कसरी ल्याउने, कार्यविधि, ऐन–नियममा के–के हुनुपर्ने, संस्थागत संरचना कस्तो हुनुपर्ने र कसले कसरी काम गर्ने भन्ने अहिले अध्ययनको क्रममा रहेको उनले बताए ।

ठगी अन्त्यका लागि ‘ल्यान्ड मार्केट’

अहिले कुनै पनि व्यक्तिले जग्गा किन्छु भन्दा जग्गा कारोबार गर्ने ब्रोकरकहाँ जानुपर्ने हुन्छ । साथै, ब्रोकरमार्फत् पनि धेरै ठगी तथा अनियमितता हुनुका साथै कम राजस्व संकलन हुने भएकाले ल्यान्ड मार्केटको अवधारणा ल्याउन लागिएको प्रवक्ता जोशीको दावी छ । किनबेच गर्न कसलाई सम्पर्क गर्ने भन्ने अन्योल र दलाललाई सम्पर्क गर्दा ठगिने डर पनि उत्तिकै हुने हुनाले सरकारले उक्त अवधारणा ल्याएको उनले बताएका छन् ।

‘अहिले मानिसले जग्गा किन्न चाहने व्यक्तिले सिधै ब्रोकरको सहयोगमा जग्गाका किनबेच गर्ने प्रचलन छ । साथै, घरजग्गा कारोबार गर्दा ब्रोकरको हाबी बढी छ,’ उनले क्लिकमान्डूसँग भने, ‘आगामी दिनमा ल्यान्ड मार्केटमार्फत घरजग्गाको कारोबार गर्नका लागि आधिकारिक संस्था तोकेको हुनेछ । जसबाट किन्न र बेच्नको लागि सहज हुनेछ ।’

यससँगै किन्न र बेच्न इच्छुक व्यक्तिहरूले आधिकारिक संस्थामा गएर आफूलाई पायक पर्ने र मनपर्ने स्थानमा सहजै जग्गा खरिद गर्न सक्ने उनले बताए । उक्त मार्केटबाट ग्राहकले किन्न र बेच्न इच्छुक व्यक्तिहरूले बिना झन्झट कारोबार गर्न सक्ने उनको बुझाइ छ ।

‘अहिले जग्गा धनीले पाउने मूल्य एउटा हुन्छ भने जग्गा किन्नेले तिर्ने मूल्य त्योभन्दा बढी हुन्छ । जसमा आफूले जग्गा बेच्दा न्यून मूल्यमा दिनुपर्ने र जग्गा किन्ने ग्राहकले उच्च मूल्य तिर्नुपर्छ । त्यसैले ब्रोकरले अधिकतम मूल्य असुल्ने कार्यलाई अन्त्य गर्न यो व्यवस्था ल्याउन लागको हो,’ उनले भने ।

साथै, सरकारी मान्यताप्राप्त संस्थामार्फत् कारोबार गर्दा ठगिने, नक्कली जग्गा खडा गरी पुर्जा दिने जस्ता प्रवृत्तिलाई न्यून हुने मन्त्रालयको दावी छ । मन्त्रालयले ल्यान्ड मार्केट कार्यान्वयन ल्याएसँगै कर छली तथा राजश्व चुहावट नियन्त्रण हुने विश्वास लिएको छ ।

अहिले जग्गा कारोबार गर्ने व्यक्तिहरूले जग्गा धनीहरूबाट अत्यधिक नाफा लिन खोज्ने प्रचलन छ । त्यसैले घरजग्गा खरिद बिक्रीमा अनौपचारिक क्षेत्र हाबी भएकाले ल्यान्ड मार्केट ल्याउने वित्तिकै उक्त कार्यको अन्त्य भई सहज तथा सर्वसुलभ मूल्यमा जग्गाको कारोबार हुने उनले जनाए ।

यसरी हुनेछ किनबेच ?

पछिल्लो समय डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत कारोबार बढेसँगै जग्गा कारोबार गर्ने व्यवसायीहरूले पनि जग्गाको कारोबार अनलाइनमार्फत् सूचना दिइरहेको पाइन्छ । विभिन्न ब्रोकरहरूले घरजग्गा कारोबारका लागि अनलाइन वेवसाइट दर्ता गरी घर तथा जग्गाको कारोबार गरिरहेको छ । जिटल प्लेटफर्मले गर्दा पछिल्लो समय सहज बनाएको व्यवसायीहरूको भनाइ छ ।

त्यस्तै, मन्त्रालयले पनि जग्गा खरिद–बिक्री गर्न चाहनेलाई अनलाइनमार्फत् खरिद– बिक्री गर्न सकिने व्यवस्था गर्नेछ । जसमा कुनै पनि जग्गा बिक्री गर्नुपर्ने अवस्थामा विस्तृत रुपमा उक्त जग्गाको विवरण राख्नेछ । साथै, सोही वेवसाइटमार्फत नै खरिद गर्ने व्यवस्था मिलाउनेछ ।

त्यसैगरी, ल्यान्ड मार्केटमा पनि बिक्री गर्न चाहने जग्गाको सूचीकरण हुन्छ र किन्न इच्छुकले सोही मार्केटमा किन्न सक्छ । यसले गर्दा कति खरिद बिक्री गर्यो भन्ने रकेर्ड रहने जोशीको भनाइ छ । साथै, उक्त ल्यान्ड मार्केट कार्यान्वयना आएका घरजग्गा कारोबारमा सहजीकरण हुने मन्त्रालयको भनाइ छ ।